HET AARDAPPELOPROER 1917

In de Jordaan plunderden volksvrouwen op de 

Prinsengracht een aardappelschip vanwege de 

voedselschaarste tijdens de Eerste Wereldoorlog:

het Aardappeloproer van 1917. Op de foto is 

goed te zien dat de opstandige vrouwen 

aardappels in hun schort meedragen en 

enkelen houden demonstratief een pieper

omhoog. Het oproer mondde een week

later echter uit in een veldslag waarbij 

9 doden en 114 doden vielen. Klik hier 

voor meer info.

   

4 MEI DODENHERDENKING

Dodenherdenking 4 mei vindt in de Jordaan plaats om

20:00 uur op de Noordermarkt. Vooraf is er een Stille

Tocht vanaf het Marnixbad om 19:30 uur richting

Noordermarkt. 

   

GELUKKIG 2023!

Iedereen jofele feestdagen

en een gelukkig 2023!

HET PALINGOPROER 1886

Bij de Zaterdagsche Brug over de Lindengracht werd 

zondag 25 juli 1886 een wedstrijd palingtrekken gehouden. 

Een overijverige politieagent haalde de lijn waar de paling 

aan hing naar beneden en toen sloeg de vlam in de pan. 

De politie werd de Jordaan uitgejaagd, en de volgende 

dag werd het leger ingezet. Er vielen 26 doden en talloze 

gewonden. Veel gesneuvelde Jordanezen, vaak jongeren, 

hadden volgens de nabestaanden niets met het oproer 

te maken. Klik hier voor nadere informatie.

    

HET JORDAANOPROER 1934

 Het is crisistijd met veel werkloosheid en als Den Haag 

de steunuitkering met 10% verlaagt gaan werkloze 

Jordanezen de barricaden op. Het oproer slaat over op 

omliggende buurten en Burgemeester De Vlugt stuurt 

zijn politiemanschappen naar de Jordaan. Die kunnen 

de opstand niet bedwingen, zelfs niet als ze met scherp 

op burgers schieten. Daarna schakelt De Vlugt het 

leger in met als gruwelijk resultaat 5 doden en 56 

 zwaargewonden. Klik hier voor nadere info. 

  

HET AARDAPPELOPROER 1917

In de Jordaan plunderden volksvrouwen op de 

Prinsengracht een aardappelschip vanwege de 

voedselschaarste tijdens de Eerste Wereldoorlog:

het Aardappeloproer van 1917. Op de foto is 

goed te zien dat de opstandige vrouwen 

aardappels in hun schort meedragen en 

enkelen houden demonstratief een pieper

omhoog. Het oproer mondde een week

later echter uit in een veldslag waarbij 

9 doden en 114 doden vielen. Klik hier 

voor meer info.

   

4 MEI DODENHERDENKING NOORDERMARKT

Dodenherdenking 4 mei vindt in de Jordaan plaats om

20:00 uur op de Noordermarkt. Vooraf is er een Stille

Tocht vanaf het Marnixbad om 19:30 uur richting

Noordermarkt. 

   

HISTORISCHE WANDELTOCHT

Komend weekend organiseert Speeltuinvereniging Ons 

Genoegen in de Jordaan een wandeltocht door de oude 

stad met ditmaal als onderwerp Musea in Amsterdam.

Aanmelden vanaf 8.30 uur bij startlocatie Elandsstraat 

101. 

Van 10 tot 13 uur wandelingen van 5, 10 en 15 

kilometer en van 8.30 tot 10.30 uur tochten van 

20 en 25 kilometer. € 2,50 p.p. Wie een medaille 

wil ontvangen € 1,00 extra.

Klik op de poster voor nadere info.

   

GELUKKIG 2022!

Iedereen jofele feestdagen

en een gelukkig 2022!

HISTORISCHE WANDELTOCHT

Komend weekend organiseert Speeltuinvereniging Ons 

Genoegen in de Jordaan een wandeltocht door de oude 

stad met ditmaal als onderwerp Naamswijzigingen 

in Amsterdam. Aanmelden vanaf 8.30 uur bij 

startlocatie Elandsstraat 101. Van 10 tot 13 uur 

wandelingen van 10-15 kilometer. € 2,50 p.p.

Klik op de poster voor nadere info.

   

DANSPALEIS IN JORDAAN

Zondag a.s. vindt in de Jordaan Het Danspaleis plaats 

met De Muzieksalon, waar oudere buurtbewoners 

naar elkaars verhalen en verzoekplaten - van Johnny 

Jordaan tot Doris Day - luisteren en desgewenst 

een dansje wagen. 

Zondag 19 september van 14 tot 15.30 uur (volgende 

data op poster) in het Claverhuis, Elandsgracht 70. 

   

HET PALINGOPROER 1886

Bij de Zaterdagsche Brug over de Lindengracht werd 

zondag 25 juli 1886 een wedstrijd palingtrekken gehouden. 

Een overijverige politieagent haalde de lijn waar de paling 

aan hing naar beneden en toen sloeg de vlam in de pan. 

De politie werd de Jordaan uitgejaagd, en de volgende 

dag werd het leger ingezet. Er vielen 26 doden en talloze 

gewonden. Veel gesneuvelde Jordanezen, vaak jongeren, 

hadden volgens de nabestaanden niets met het oproer 

te maken. Klik hier voor nadere informatie.

    

HET JORDAANOPROER 1934

 Het is crisistijd met veel werkloosheid en als Den Haag 

de steunuitkering met 10% verlaagt gaan werkloze 

Jordanezen de barricaden op. Het oproer slaat over op 

omliggende buurten en Burgemeester De Vlugt stuurt 

zijn politiemanschappen naar de Jordaan. Die kunnen 

de opstand niet bedwingen, zelfs niet als ze met scherp 

op burgers schieten. Daarna schakelt De Vlugt het 

leger in met als gruwelijk resultaat 5 doden en 56 

 zwaargewonden. Klik hier voor nadere info. 

  

HET AARDAPPELOPROER 1917

In de Jordaan plunderden volksvrouwen op de 

Prinsengracht een aardappelschip vanwege de 

voedselschaarste tijdens de Eerste Wereldoorlog:

het Aardappeloproer van 1917. Op de foto is 

goed te zien dat de opstandige vrouwen 

aardappels in hun schort meedragen en 

enkelen houden demonstratief een pieper

omhoog. Het oproer mondde een week

later echter uit in een veldslag waarbij 

9 doden en 114 doden vielen. Klik hier 

voor meer info.

   

GELUKKIG 2021!

Iedereen jofele feestdagen

en een gelukkig 2021!

BOLLENTIJD JORDAAN

Neem contact op met Veronika Esser, vesser@dock.nl 

voor meer info en een afspraak voor ophalen. De 

uitgifte is dit jaar bij Activiteitencentrum REEL, 

Tussen de Bogen 16. 

   

GELUKKIG 2020!

Iedereen jofele feestdagen

en een gelukkig 2020!

ORANJEFURIE

WATER IN DE RODE WIJN
De socialistische agitatie joeg de burgerlijke machthebbers aanvankelijk de stuipen op het lijf. Maar de gepredikte revolutie maakte al spoedig plaats voor deelneming aan de parlementaire macht.
De SDAP, in 1894 opgericht door de 'twaalf apostelen' onder leiding van Troelstra, probeerde via het algemeen kiesrecht de arbeiders te laten deelnemen aan de macht. De radicalen verzetten zich tevergeefs tegen dit praktisch gerichte 'revisionisme'.
Onvergetelijke ogenblikken! Geheel het Park door strooide een rij meisjes hem bloemen voor de voeten, een jubelgeschal dat haast tot in de wijken der bourgeoisie kon worden gehoord vervulde de lucht, slechts afgewisseld door het snikken van vrouwen en de vloeken van verontwaardiging der mannen...' 
Aldus het blad 'Recht voor Allen' op 7 september 1887, onder de ademloze kop 'Onbeschrijfelijk!!!'.
Het artikel beschreef desondanks de intocht in Amsterdam van de socialistische voorman Ferdinand Domela Nieuwenhuis nadat hij was vrijgelaten uit de gevangenis waarin hij wegens majesteitsschennis was opgesloten.

ORANJEFURIE CONTRA DE SOCIALEN
   Tot veel meer dan een paar duizend abonnees heeft 'Recht voor Allen' het nooit gebracht, al zal het aantal lezers wel aanzienlijk groter zijn geweest. Het blad werd vooral op straat uitgevent en van hand tot hand doorgegeven.
   Ook de beweging van Domela Nieuwenhuis was maar klein. Als men de omvang ervan vergelijkt met het tumult dat aan het einde van de jaren tachtig over de socialisten werd gemaakt, vraagt men zich af waarover de leidende kringen van die dagen - de bourgeoisie in het jargon van de socialisten - zich eigenlijk druk maakten. Was het de rijzige profetengestalte van de socialistenleider, met zijn witte haardos?
   Veel waarschijnlijker is dat de gevestigde macht de bedreiging voelde die achter de heftige socialistische propaganda schuilging. Zou het inderdaad komen tot een echte massabeweging van arbeiders, dan zou dat de bijl zijn aan de wortels van de toenmalige maatschappij.
   Vandaar de 'Oranjefurie' tegen het handjevol socialistische agitatoren; vandaar bijvoorbeeld ook het hardnekkig vasthouden aan een beperkt kiesrecht dat geen ruimte liet voor avonturen van de 'socialen'.
   De glorietijd van Domela Nieuwenhuis was omstreeks 1890 overigens voorbij. Weliswaar werd hij in 1888 nog gekozen tot lid van de Tweede Kamer maar veel uitrichten kon hij er niet. Zijn woorden bleven vruchteloos hangen tussen de wetgevende bezigheden van het parlement. Ook in het socialistische milieu zelf verloor hij op de duur aan gezag; de massale opkomst bij zijn begrafenis in 1919 was eerder een nostalgisch naspel dan de voorbode van een nieuwe tijd.
   Toch was de betekenis van Domela Nieuwenhuis aanvankelijk groot geweest. Misschien wel voor het eerst begrepen de landarbeiders en de werkers in de opkomende industrie dat ze met massale acties verbetering konden brengen in de miserabele omstandigheden waaronder ze leefden. Domela Nieuwenhuis schudde hen wakker en wees hun de weg naar het licht zoals hij dat eerder, en in andere zin, als predikant had gedaan. Er waren echter anderen nodig om zijn radicale maar nogal vage geloof uit te werken tot een praktisch programma.

RADICALEN EN REVISIONISTEN
   Binnen de socialistische beweging speelde zich een voortdurende strijd af tussen de radicalen die van geen enkel compromis met de 'burgerlijke' maatschappij wilden weten en de gematigden of 'revisionisten'. De laatsten wilden via het algemeen kiesrecht het parlement in om daar hun programma af te dwingen.
   Mensen als de begaafde dichter Herman Gorter en de welbespraakte schrijfster Henriëtte Roland Holst waren aanvankelijk onmisbaar als agitatoren die de arbeiders moesten wakker schudden uit hun lethargie. Hun plaats werd geleidelijk overgenomen door politici als Pieter Jelles Troelstra en W.H. Vliegen. 
   Zij waren nodig om de koers van het socialisme te verleggen naar rustiger vaarwater, waar ruimte was voor tactisch manoeuvreren en waar tastbare resultaten konden worden behaald. Die strijd speelde zich af tegen de achtergrond van grote internationale debatten tussen revolutionaire socialisten en socialistische hervormers die langs parlementaire weg hun doel wilden bereiken. Voor hen allen was Karl Marx de grote voorganger en theoreticus die het socialisme een wetenschappelijke grondslag had gegeven. Maar ze verschilden aanzienlijk van mening over de vraag hoe zijn werk in de praktijk moest worden uitgelegd.
   Een aantal van deze revisionisten, de 'twaalf apostelen' zoals ze in de wandeling werden genoemd, verliet in 1894 de Socialistenbond van Domela Nieuwenhuis om de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP) te stichten. Onder hen, behalve Troelstra en Vliegen, ook mannen als J.H. Schaper en Henri Polak.
   Troelstra maakte weldra de uitbreiding van het kiesrecht tot kernpunt van de partijpropaganda. De SDAP spon daar garen bij. Terwijl de Socialistenbond terrein verloor verschenen in 1897de eerste SDAP'ers in het parlement - na een verkiezingscampagne waarvoor de partij slechts f. 800 in kas had.
De voormannen compenseerden dat door overal in het land begeesterde spreekbeurten te houden; Troelstra alleen al hield er honderd. 
   De SDAP-fractie in de Tweede Kamer zou in de jaren daarop aanzienlijk in omvang toenemen, maar bleef om allerlei redenen toch in de oppositie. Bovendien zag de partij aanvankelijk meer in deelname aan het gemeentelijk bestuur. Daar, zo vonden de sociaal-democraten, was echt werk te doen voor de arbeiders en de minvermogende burgerij.
   Massale demonstraties voor algemeen kiesrecht, in 1910 en daarna, maakten niettemin duidelijk dat ook de landelijke politiek niet meer om de SDAP heen kon. Dat algemeen kiesrecht (voor mannen) kwam er dan uiteindelijk ook, in 1917.

RADICALISME EN PRAKTIJK
   Het socialistische radicalisme, dat met zijn afkeer van de bestaande maatschappij vooral een gevoelsuiting was geweest, maakte intussen omstreeks de eeuwwisseling plaats voor een op marxistische leest geschoeide kritiek op de 'revisionistische' lijn van Troelstra en de zijnen.
   In 1907 richtten enkele radicalen het weekblad 'De Tribune' op. Daarin bezigden ook SDAP'ers als D.J. Wijnkoop en Henriëtte Roland Holst heftige taal - tot woede van Troelstra die zich persoonlijk aangevallen voelde.
   In 1909 werd een deel van de 'Tribunisten' dan ook uit de partij gezet. Ze begonnen een nieuwe groepering die na de Russische revolutie (1917) de Communistische Partij Holland ging heten. 
   Andere radicale marxisten als J.W. Albarda en F.M. Wibaut bleven lid van de SDAP, maar lieten zich niet de mond snoeren. Samen met Henriëtte Roland Holst redigeerde Wibaut vanaf 1909 het 'Marxistisch Weekblad' waarin de meer radicale vleugel binnen de SDAP zich kon roeren. Voor de opstandige schrijfster was dat al spoedig niet voldoende; in 1910 trok ze haar consequenties en trad uit de partij. Wibaut bleef en werd een baanbrekend vernieuwer in de Amsterdamse gemeentepolitiek.

Copyright van deze tekst behoort bij het ter ziele gegane
www.jenneken.nl, een URL dat inmiddels te koop staat.
Vanuit historisch belang en in het kader van Fair use
wordt de inhoud hier herplaatst.
Mochten de rechthebbenden daar bezwaar tegen maken,
geef een reactie en de tekst wordt uiteraard verwijderd.
   

DE JORDAAN ZINGT JOHNNY

Johnny Jordaan werd 95 jaar geleden geboren en dat 

wordt zondagmiddag 2 juni gevierd in de Jordaan. 

In het Claverhuis wordt de meezingfuif De Jordaan 

zingt Johnny georganiseerd onder leiding van 

zanger-muzikant Ton Accordeon. Elandsgracht 70, 

12:30 uur, toegang gratis.

   

WOONWEEK JORDAAN

Morgen begint de 'Woonweek' op de Noordermarkt en 
deze wordt de rest van de week voortgezet in buurt-
centrum Het Claverhuis, waar Jordanezen kunnen 
aankloppen voor informatie over wonen in de 
Jordaan e.o. Lees hieronder het weekprogramma.